Slaap als een oermens

We leven in een tijd waarin slaap enorm benadrukt wordt. Met apps die je slaap analyseren, influencers die hun perfecte avondroutines delen en boeken die je vertellen hoe het moet. Hoewel kennis krachtig kan zijn, ontstaat hier een interessant psychologisch verschijnsel: De druk om goed te slapen leidt juist vaak tot slechter slapen! Slaap is bij uitstek een proces dat zich niet laat afdwingen. Hoe meer je probeert te slapen, hoe minder het lukt. Een voorbeeld dat je wellicht herkent: “Ik moet nu slapen, want anders functioneer ik morgen niet”. En daar gaat je rust…

Back to basic: slapen als een oermens

Merijn van der Laar pakt dit probleem op een fijne manier aan. In zijn boek Slapen als een oermens stelt hij dat veel van onze moderne slaapproblemen ontstaan door hoe we tegenwoordig leven en denken over slaap. We zijn losgeraakt van natuurlijke ritmes. Denk aan kunstlicht (met name blauw licht, dat voorkomt in bijvoorbeeld ons telefoonscherm) dat de melatoninehuishouding verstoort. Slaapdruk bouwt zich minder goed op als we te weinig bewegen. Daarmee bedoelen we het opbouwen van moeheid en de behoefte aan slaap. Van der Laar pleit voor eenvoudige aanpassingen die onze natuurlijke biologie een handje helpen, zoals:

• Meer daglicht overdag, liefst in combinatie met bewegen. Dat betekent: buiten zijn, wandelen, fietsen, tuinieren. Neem een momentje om je af te vragen wat jij graag buiten doet.
• Minder kunstlicht in de avond.
• Een gestructureerd ritme door je dagen.

Het ‘perfecte slaappatroon’ bestaat niet

Een ander sterk punt in het boek is de nadruk op persoonlijke variatie. Sommige mensen slapen van nature korter, anderen juist langer. Oermensen sliepen mogelijk in meerdere korte fases in plaats van één blok van acht uur. Dit idee – polyfasisch slapen – komt voort uit antropologisch onderzoek naar jager-verzamelaars. De boodschap is duidelijk: er is niet één juiste manier van slapen, het gaat erom dat je slaapt zoals bij jou past en waar jij je prettig bij voelt.

Slapeloosheid is vaak angst voor slapeloosheid

Mensen die moeite ervaren met slapen, gaan over het algemeen opzien tegen het moment van naar bed gaan. Veel slaapproblemen kunnen gezien worden als een vorm van angst. Mensen gaan in bed liggen en monitoren voortdurend of ze “al slaperig zijn“, raken gefrustreerd als ze wakker liggen en raken verstrikt in metacognitieve gedachten zoals “als ik nu niet slaap, gaat het mis”. Het zijn vaak de secundaire reacties op slapeloosheid die het grootste probleem vormen. Niet het wakker liggen zelf, maar de lading die we eraan geven zorgen voor problemen. Dit is precies waar cognitieve gedragstherapie op ingrijpt. Lees hier hoe je niet-helpende gedachten omtrent je slaap opspoort en zet deze om in meer functionele gedachten!

Een mildere kijk op slaap

Misschien wel het belangrijkste wat we kunnen doen, is een mildere, vriendelijkere relatie ontwikkelen met slaap. Zie het als iets natuurlijks, iets dat komt en gaat. Soms slaap je beter, soms slechter. Maak het niet te groot, aanvaard wakker bent en zie het als iets positiefs: bijvoorbeeld dat je even ruimte hebt om na te denken. Een aantal zaken die jou daarbij kunnen helpen:

• Laat het idee van “perfect slapen” los. Perfecte slaap bestaat niet, ontspan!
• Creëer ritme, maar wees flexibel.
• Staar je niet blind op de tijd die je afleest op je wekker. Draai deze liever om zodat je er ook niet over gaat piekeren.
• Besef: een slechte nacht maakt je niet kapot!

Slaap is belangrijk, daar is geen twijfel over. Maar hoe we over slaap denken en praten, is minstens zo belangrijk. Merijn van der Laar laat in Slapen als een oermens zien dat we met een meer natuurlijke, ontspannen en minder geobsedeerde houding naar slaap mogen kijken. Dat sluit perfect aan bij moderne psychologische inzichten: slaap kun je niet afdwingen, maar komt vanzelf wanneer je loslaat en erop vertrouwt dat je lichaam prima in staat is om je slaapwaakritme zelf te reguleren.