Aukje Nauta: “Maak van je schaamte een krachtbron!”

Aukje Nauta (1967) heeft een rijk curriculum vitae, waarop onder andere de titel Bijzonder Hoogleraar “Enhancing Individuals in a Dynamic Work Context” aan de Universiteit Leiden prijkt. Zij noemt zichzelf daarnaast op zelfstandig spreker, schrijver en psycholoog. In 2021 schreef zij het boek “Nooit meer doen alsof” waarin zij haar zoektocht beschrijft van schaamtevol naar schaamtevrij leven.

Onder andere op 11 maart 2026 stond zij in het Fulcotheater te IJsselstein om de zoektocht die zij in haar inspirerende en dappere boek beschrijft, in vogelvlucht uit de doeken te doen. Dit theatercollege is lichtvoetig en geestig, maar de boodschap is helder: wij lijden niet zozeer onder onze schaamte, maar eerder aan onze schaamte-schaamte. Een metacognitieve zienswijze waarmee zij bedoelt te zeggen dat juist het blokkeren van onze schaamte tot problemen leidt.

Schuld versus schaamte

Tangney en Dearing (2002) maken in hun invloedrijke standaardwerk “Shame and Guilt” een onderscheid tussen deze twee emoties door aan te geven dat iemand die schuld ervaart, zichzelf iets kwalijk neemt dat aan een situatie gebonden is. Schaamte daarentegen waaiert uit naar het volledige zelf. Het startpunt is gelijk: “ik heb iets vreselijks gedaan”.

Schaamte voelt echter zwaarder en dringt dieper door. Waar schuld leidt tot spanning, spijt en gewetenswroeging, leidt schaamte tot “krimp” van iemands persoonlijkheid waardoor iemand zichzelf beleeft als klein, waardeloos en machteloos. Anders gezegd heeft schaamte impact op het volledige zelfbeeld en beleeft men zichzelf als beschadigd. Dit kan leiden tot een neiging om zichzelf te verstoppen of te ontsnappen, getuige het spreekwoord dat vaak aan schaamte wordt gekoppeld: “ik kon wel door de grond zakken”.  Juist de neiging om zichzelf te isoleren, maakt dat iemand in een vicieuze schaamtecirkel gevangen kan raken en in steeds terugkerende zelfdevaluatie blijft steken. Met in het ergste geval suicide tot gevolg in een uiterste poging van schaamte verlost te raken.

Aukje Nauta propageert het opheffen van schaamte over onze schaamte en stimuleert haar lezers en toehoorders hetzelfde te doen. Middels een aantal stellingen illustreert zij het verschil tussen de principes schaamteloos en schaamtevrij om ten slotte tot de conclusie te komen dat schaamte niets is om je voor te schamen. Om dit punt kracht bij te zetten, vraagt zij haar publiek iets schaamtevols te delen met een onbekende buur waarna de meesten tot de conclusie komen dat dit juist positieve gevoelens opwekt, bij beiden. Ergo: kom voor de dag met je schaamte en stap uit de vicieuze schaamtecirkel. Men lijdt immers het meest onder het lijden dat men vreest.

Meer weten? Lees “Nooit meer doen alsof” en bevrijd je ook van je schaamte-schaamte!