Antidepressief bijeffect van behandeling met Botox

De laatste jaren is cosmetisch ingrijpen via het injecteren van botox (botuline toxine) een veel toegepast middel om rimpels te verminderen en een meer jeugdige uitstraling te verkrijgen. Dit is niet meer weg te denken uit het maakbaarheidsdenken dat tegenwoordig onderdeel is geworden van onze maatschappij. Het bovenstaande fenomeen geeft wetenschappelijk gezien een interessante bijvangst die hieronder besproken wordt.

Behandeling van de frons met botox heeft mogelijk antidepressieve effecten

Uit een meta-analyse waarin een vijftal hoog-kwalitatieve onderzoeken samen worden onderzocht, blijkt dat er bij de injectie van botox in de fronsregio een significant antidepressief effect wordt gevonden ten opzichte van een placebobehandeling. Mensen die werden geïnjecteerd met botox, voelden zich aantoonbaar ook echt minder somber.

Deze placebobehandeling betekent in dit geval wél injecties geven in de fronsregio, maar geen botox inspuiten. De frons (Latijn: glabella) wordt vooral veroorzaakt door de corrugator supercilii en de procerus, precies de spieren die functioneel worden verzwakt of verlamd bij een botoxbehandeling. Deze spieren spelen naast het veroorzaken van rimpels, ook een belangrijke rol in de expressie van negatieve emoties. Hiermee is de link richting piekeren of peinzen als onderdeel van depressieve klachten gelegd.

“Behandeling met botox goedkoper dan psychotherapie”

De onderzoekers concluderen dat de kosten van driemaandelijkse botox-injecties in de glabella lager zijn dan die van psychotherapie of langdurende behandeling met antidepressiva. Zij geven aan dat deze behandeling ook veelbelovend zou kunnen zijn voor de behandeling van depressieve klachten in landen waar psychotherapie niet of nauwelijks aanwezig is of psychiatrische hulp slecht toegankelijk is.

Veronderstelde werkzaamheid: de facial feedback hypothese

De facial feedback hypothese stelt dat emotionele ervaringen en emotionele expressies elkaar wederzijds beïnvloeden via feedback-lussen. Je gezicht drukt niet alleen uit wat je voelt, dit werkt ook de andere kant op: via proprioceptieve signalen (gevoelens die te maken hebben met je lichaamsbeleving) leveren je gezichtsspieren ook input aan het brein die de emotionele toestand mede voelbaar maken of versterken.

Als we de lijn van het verminderen van de frons hierin doortrekken, betekent dat door botox te injecteren in de spieren die je gebruikt om te fronsen, minder aan somberheid gekoppelde signalen aan het brein worden gestuurd en juist méér neutrale of ontspannen signalen. Het brein interpreteert dit in overeenstemming daarmee. Het gelaat is rustig en ontspannen, dus er is geen reden voor negatieve emoties. Je zult daarmee minder bedreiging in de wereld om je heen waarnemen.

Kritische kanttekening

Het is nog langer niet zover dat botoxinjecties als (onderdeel van) behandeling van depressieve klachten gelden. Een aantal kritische kanttekeningen bij het bovenstaande zijn op hun plaats. Ten eerste kan niet met zekerheid worden gesteld dat de antidepressieve werking van botox ook daadwerkelijk door het giftige middeltje zelf tot stand is gekomen. Het kan ook zo zijn dat mensen meer tevreden zijn doordat het zelfbeeld is versterkt of dat ze meer complimenten over hun uiterlijk krijgen.

Ook zijn de beschreven onderzoeken gedaan met controlegroepen waarbij deze mensen met niets werden geïnjecteerd: het is zeer waarschijnlijk dat deze mensen dit zelf ook wel door hebben gehad, immers de rimpels zijn gelijk gebleven na de injecties. Het onderzoek is daarmee niet echt blind gedaan en mogelijk heeft dit ook een effect gehad op het aangetoonde verschil in vermindering van depressieve gevoelens.

Totdat het zover is, kun je het best je manier van denken wijzigen met behulp van cognitieve gedragstherapie en doe je er goed aan zoveel mogelijk te bewegen. Er is over deze twee interventies geen enkele twijfel meer: deze zijn wel aantoonbaar effectief in het verminderen van je depressieve klachten.

Geraadpleegde bronnen

Schulze, J., Neumann, I., Magid, M., Finzi, E., Sinke, C., Wollmer, M. A., & Krüger, T. H. C. (2021). Botulinum toxin for the management of depression: An updated review of the evidence and meta-analysis. Journal of Psychiatric Research, 135, 332–340. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2021.01.016